رهبر ارکستر:

رهبر ارکستر سرپرست گروهي از اجرا کنندگان موسيقي و تجسم مسئوليت و راهبري است. " سازي ها" او, مجموعه سازهاي ارکستر و گروه کُر است.

او اجراکنندگان را هماهنگ مي کند و آن ها را وا مي دارد تا همراه يکديگر؟ پرمعنا از اثر موسيقي ارائه دهند. ولي براي تهيه ي يک قطعه موسيقي براي ارکستر نخست قطعه ي مناسب را از ميان آثار آهنگسازان بر مي گزيند, به بررسي نت موسيقي آن قطعه مي پردازد. اگر نياز به تغيير يا اصلاحي داشت, آن را خود يا به کمک آهنگسازان تغيير مي دهد. سپس سازهاي گوناگون و شماره ي هر يک از آن ها را انتخاب مي کند. بعد به گزينش نوازندگان براي هر دسته از سازها مي پردازد. نت مخصوص هر نوازنده را در اختيار او مي گذارد و جاي سازها و نوازندگان را در صحنه مشخص مي کند. بسياري از رهبران ارکستر – اما نه همگي آن ها – براي نماياندن ضرب و وزن و نيز ضرباهنگ و تمپوي موسيقي, باريکه ي چوبي موسوم به باتون در دست مي گيرند. آن ها با دست ديگر, توازن ميان بخش هاي گوناگون سازي يا آوازي را چنان برقرار مي کنند که به واسطه ي آن مهم ترين ايده هاي موسيقيايي موجود در اثر متجلي شود. شيوه هاي رهبري اين انسان هاي مقتدر بسيار متفاوت است اما, به طور معمول رهبر ارکستر دست چپ را براي نماياندن راهنمايي هاي بياني و اشاره به نوازندگان به کار مي گيرد.

بخش عمده ي کار رهبر ارکستر هنگام تمرين هاي مکرر با ارکستر انجام مي گيرد, جايي که بارها بر دشواري هاي تکنيکي و عوامل بياني تمرين مي شود تا به رضايت او بينجامد.

رهبري ارکستر هنگامي که صدها ساز و آواز خوان همزمان به اجراي موسيقي مي پردازند بايد بتواند خطاهاي اجرايي و نيز نوازندگان يا آواز خواناني را که اجرايي نادرست دارند تشخيص دهد.

رهبر ارکستر پارتيتور ارکستر را خوانده و آن را در ذهن"مي شنود". آن ها اغلب پارتيتور را به ذهن مي سپارند تا بتوانند بدون دغدغه ي تعقيب نت ها بر صفحه ي پارتيتور, نگاه اجرا کنندگان را متوجه خود کنند و از اين راه تحقق نکته هاي ظريف اجرايي و بياني مورد نظرشان را در اختيار گيرند. رهبران مختلف ارکستر ممکن است هنگام اجرا, ملتهب و برانگيخته, خوددار, ملايم و آرام يا خشک و تند و تيز به نظر آيند اما نمود ظاهري آن ها هر چه باشد همگي در تکاپوي جلوه گر ساختن مفهومي جامع از اثر هستند.

پيشينه ي اغلب رهبران ارکستر شامل استادي در نواختن دست کم يک ساز ومطالعه اي گسترده در ارکستراسيون, تئوري موسيقي و آهنگسازي است.

رهبر ارکستر يکي از برجسته ترين موسيقيدانان است و در حقيقت اين هنرمندي و تلاش رهبر ارکستر است که به اجراي يک قطعه ي موسيقي, يعني هنر آهنگساز و نوازندگان, روح مي بخشد.

درک و دريافت موسيقي – راجِر کيمي ين

ترجمه ي: حسين ياسيني

فرهنگنامه ي کودکان و نوجوانان – جلد 2